Διατηρούμε την Ιστορία της αυτοκίνησης
Η Πάτρα σε κίνηση: από την αμαξοποιία στην αυτοκίνηση
Η ιστορία της αυτοκίνησης στην Πάτρα δεν είναι απλώς μια τεχνολογική διαδρομή αλλά η ίδια η μνήμη μιας πόλης που μετασχηματίζεται μέσα από τα μέσα μεταφοράς της από την άμαξα και τον σιδηρόδρομο έως το αυτοκίνητο, τα φορτηγά, τα ταξί και την αστική συγκοινωνία που διαμόρφωσαν την καθημερινότητα την εργασία και την οικονομική της ζωή.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, περίπου από το 1876 και μετά, ο σιδηρόδρομος συνδέει την Πάτρα με το εθνικό δίκτυο μεταφορών, ενώ το λιμάνι της ενισχύει τον ρόλο της ως βασικού κόμβου εμπορίου και διακίνησης ανθρώπων και αγαθών. Μέσα σε αυτή τη δυναμική αναπτύσσεται η τοπική αμαξοποιία, όχι ως δευτερεύουσα δραστηριότητα αλλά ως πλήρης παραγωγικός κόσμος, όπου η κατασκευή και επισκευή αμαξών συγκροτεί μια βαθιά τεχνική παράδοση.
Σε αυτή την πρώτη εποχή της χειροποίητης παραγωγής η εργασία ξεκινά από το καρότσι που μεταφέρει την πρώτη ύλη και το σφυρί που τη διαμορφώνει και την άμαξα που παίρνει μορφή μέσα από το χέρι του τεχνίτη. Εκεί διαμορφώνεται ένας κόσμος όπου η τεχνολογία είναι ακόμη δεξιοτεχνία και ανθρώπινη πράξη πριν μετασχηματιστεί σε μηχανή και βιομηχανία.
Στις αρχές του 20ού αιώνα το 1902 εμφανίζεται Τραμ Πάτρας, που για πρώτη φορά οργανώνει τη ροή της πόλης και δημιουργεί ένα νέο σύστημα αστικής κίνησης μέχρι τη διακοπή του το 1917 μέσα στις συνθήκες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Σύντομα εμφανίζεται και το πρώτο αυτοκίνητο μάρκας Adler συνδεδεμένο με την οικογένεια Μόρφυ και εκεί η πόλη περνά από τον κόσμο της άμαξας στη μηχανοκίνητη εποχή, όπου η κίνηση δεν εξαρτάται πλέον από τη φυσική δύναμη αλλά από τη μηχανή και την ταχύτητα και ο δρόμος αποκτά νέο νόημα.
Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στρατιωτικά οχήματα όπως το Fiat 15 Ter εισέρχονται στην πόλη και μετά το τέλος του κύκλου τους ως στρατιωτικά οχήματα, από εκποιήσεις και επαναχρησιμοποίηση εντάσσονται στην καθημερινή και παραγωγική ζωή της πόλης όπως αυτό που εμφανίζεται στη Ζυθοποιία Μάμου και λειτουργεί μέσα σε αυτό το νέο βιομηχανικό περιβάλλον όπου η μεταφορά και η παραγωγή συνδέονται πλέον άμεσα με τη μηχανοκίνηση.
Τα ταξί εξελίσσονται από ιππήλατες άμαξες σε μηχανοκίνητα οχήματα διατηρώντας τον ρόλο της άμεσης αστικής μετακίνησης και το 1921 οργανώνεται η αστική συγκοινωνία με λεωφορεία, δημιουργώντας ένα σταθερό δίκτυο που συνδέει τις βασικές λειτουργίες της πόλης και εντάσσει τη μετακίνηση σε ένα οργανωμένο σύστημα.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η πόλη επανεκκινεί τη λειτουργία της μέσα από την ανάγκη μεταφοράς και παραγωγής και η αμαξοποιία δεν εξαφανίζεται αλλά μετασχηματίζεται με τις αυξανόμενες ανάγκες καθώς η κατασκευή δίνει τη θέση της στη μετασκευή και στη μηχανουργική υποστήριξη. και το σφυρί που διαμόρφωνε την καρότσα και το ξύλο αρχίζει να χάνει τον κεντρικό του ρόλο ενώ τα μικρά εργαστήρια περιορίζονται μέσα σε έναν νέο οικονομικό και τεχνικό κύκλο.
Στα επόμενα χρόνια και καθώς η πόλη αναπτύσσεται, η αύξηση της κυκλοφορίας οδηγεί στην ανάγκη συνολικής ρύθμισης του αστικού χώρου και έτσι σταδιακά η φωτεινή σηματοδότηση και οι μονοδρομήσεις διαμορφώνουν ένα νέο κυκλοφοριακό μοντέλο που οργανώνει πλήρως τη μηχανοκίνητη κίνηση της Πάτρας και καθορίζει τον σύγχρονο τρόπο λειτουργίας της.
Προς το τέλος του 20ού αιώνα η αποβιομηχάνιση εξελίσσεται ως αργή αλλά σταθερή αποδυνάμωση ενός ολόκληρου τεχνικού κόσμου και τα μηχανουργεία και οι χώροι αμαξοποιίας σβήνουν σταδιακά από τον αστικό ιστό αφήνοντας πίσω τους μια γνώση που δεν παράγεται πλέον με τον ίδιο τρόπο αλλά επιβιώνει μέσα στη μνήμη και στα ίδια τα οχήματα. Το σφυρί που διαμόρφωνε την καρότσα και το ξύλο χάνει τον κεντρικό του ρόλο ενώ οι τοπικές, οικογενειακές επιχειρήσεις (Μπουχάγιερ, Μανδρέκας, Αφοί Παπαδάτου, ΒΙΟΜΟΤ) περιορίζονται μέσα σε έναν νέο οικονομικό και τεχνικό κύκλο μέχρι που σβήνουν οριστικά.
Τα οχήματα, είτε προέρχονται μέσα από την ιστορική συνέχεια της πόλης, είτε κουβαλούν τη δική τους ιστορία και των ιδιοκτητών που τα είχαν, δεν είναι απλώς μηχανές του παρελθόντος αλλά κομμάτια της ίδιας της πόλης που συνεχίζουν να ζουν μέσα από όσους τα αναγνωρίζουν, τα συντηρούν και τα εκτιμούν.
Κουβαλούν μέσα τους ιστορία πραγματικών ανθρώπων, διαδρομών και στιγμών που δεν χάθηκαν αλλά μεταφέρθηκαν στον χρόνο και παραμένουν ορατές μέσα στο μέταλλο, στη φθορά και στα λογότυπα που επιβιώνουν ως σημάδια κάθε εποχής.
Έτσι η ιστορία της αυτοκίνησης παύει να είναι μόνο τεχνική ή βιομηχανική και γίνεται βαθιά ανθρώπινη καθώς συνεχίζεται μέσα από εκείνους που κρατούν αυτά τα οχήματα ζωντανά όχι ως αντικείμενα αλλά ως μνήμη σε κίνηση.
Ο Σύλλογος Ιστορικών Οχημάτων Δυτικής Ελλάδας εντάσσεται σε αυτή τη συνέχεια διασώζοντας όχι μόνο τα οχήματα αλλά και την ιστορία της πόλης, των ανθρώπων της και της ίδιας της κίνησης που τη διαμόρφωσε.
Οδηγούμε τα οχήματα του χθες στους δρόμους του αύριο.